İmar Para Cezasında Sorumlunun Tespiti: Kiracı mı, Taşınmaz Sahibi mi?

Danıştay Altıncı Dairesi, E.2023/9080, K.2024/7013, T.26.11.2024

Anahtar Kelimeler: İmar para cezası, 3194 sayılı İmar Kanunu, ruhsata aykırı yapı, kiracı, taşınmaz sahibi, yapı sahibi, bilirkişi incelemesi

İmar mevzuatına aykırı bir yapı tespit edildiğinde, idarenin önündeki mesele yalnızca aykırılığın varlığını ve para cezasının miktarını belirlemekten ibaret değildir. Özellikle taşınmazın kiraya verilmiş olduğu durumlarda, aykırı imalatı kimin gerçekleştirdiğinin de ortaya konulması gerekir.

Danıştay Altıncı Dairesinin 26.11.2024 tarihli kararı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi kapsamında verilen yüksek tutarlı bir idari para cezasında, kiracı ile taşınmaz sahibi arasındaki sorumluluğun belirlenmesine ilişkin önemli bir usul ve inceleme standardı ortaya koymaktadır.

İmar para cezasının muhatabı kimdir?

3194 sayılı Kanun'un 42. maddesi, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması hâlinde belirli şartlarla yapı sahibine, yapı müteahhidine veya ilgili fenni mesullere idari para cezası uygulanmasını öngörmektedir. Dolayısıyla aykırılığın hangi kişi tarafından gerçekleştirildiği, cezanın hukuka uygunluğu bakımından doğrudan önem taşımaktadır.

Somut olayda taşınmazın sahibi ile kiracı arasında imzalanan sözleşmede inşaat ve tadilat işlerine ilişkin sorumlulukların taraflar arasında ayrıntılı biçimde düzenlendiği görülmektedir. Ayrıca taşınmazın kiracıya tesliminden önce ve sonra yapılan imalatların belirlenebilmesi bakımından çeşitli uydu görüntüleri, bilirkişi raporları ve başka yargı dosyalarında yapılan tespitler bulunmaktadır.

Buna rağmen idare ve Bölge İdare Mahkemesi tarafından bu delillerin tamamı yeterince değerlendirilmeden, uyuşmazlığın çözümünü etkileyebilecek önemli maddi vakıalar açıklığa kavuşturulmuştur.

Danıştay'ın yaklaşımı

Danıştay, davacı kiracının mı yoksa taşınmaz malikinin mi imara aykırı imalatları gerçekleştirdiğinin belirlenmesini davanın sonucunu değiştirebilecek esaslı bir mesele olarak kabul etmiştir. Bu nedenle kira sözleşmesinin, teslim tutanağının, tadilat projelerinin, uydu görüntülerinin ve mevcut bilirkişi raporlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Daireye göre, özellikle taraflarca ileri sürülen deliller arasında aykırılıkların 05.06.2020 tarihindeki teslimden önce mi, yoksa sonra mı gerçekleştirildiği konusunda belirleyici bilgiler bulunmasına rağmen bunların yeterince araştırılmadan karar verilmesi eksik inceleme niteliğindedir. Bu nedenle yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırılarak maddi olayın açıklığa kavuşturulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Kararın önemi

Kararın dikkat çekici yönü, Danıştay'ın uyuşmazlığı yalnızca “yapı ruhsata aykırı mı?” sorusuyla sınırlı görmemesidir. İmar para cezasının muhatabının belirlenebilmesi için aykırı imalatın kim tarafından ve hangi tarihte gerçekleştirildiğinin de somut biçimde ortaya konulması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu yaklaşım, idari para cezalarının kişiselliği ve hukuka uygun bir maddi olay tespitinin yapılması bakımından önemlidir. Özellikle kiracı tarafından kullanılan taşınmazlarda, salt taşınmaz üzerinde aykırılık bulunması, kiracının otomatik olarak para cezasının sorumlusu olduğu anlamına gelmemektedir.

Sonuç olarak karar, imar para cezalarında idarenin yalnızca aykırılığı tespit etmekle yetinemeyeceğini; cezanın doğru kişiye yöneltildiğini ortaya koyacak maddi ve teknik araştırmanın da yapılması gerektiğini göstermektedir.