top of page

Dahilde İşleme Rejiminde Teminatın İadesi Sonrasında Vergi Alacağının Tahakkuku ve Tahsili

11 saat önce
12 dakikada okunur

Anahtar Kelimeler: Dahilde işleme rejimi, şartlı muafiyet sistemi, gümrük yükümlülüğü, vergi tahakkuku, teminatın iadesi, ek tahakkuk, 6183 sayılı Kanun, Gümrük Kanunu.


İlgili Kararlar: Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E.2023/295, K.2024/999, 13.11.2024; Danıştay 7. Dairesi, E.2025/974, K.2026/59, 20.01.2026.


Özet

Dahilde işleme rejimi, serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın Türkiye'de işlenerek veya başka bir ürünün üretiminde kullanılarak yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri teminata bağlanmak suretiyle ithal edilmesine imkân tanıyan bir gümrük rejimidir. Rejim kapsamında ithal edilen girdilerin izin verilen amaç dışında kullanılması veya ihracat taahhüdünün yerine getirilmemesi hâlinde gümrük vergilerinin takip ve tahsili gündeme gelmektedir. Bununla birlikte, ihracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi, idarenin hangi hukuki işlem ve usulle hareket etmesi gerektiği konusunda özel bir önem taşımaktadır. Danıştay 7. Dairesinin 20.01.2026 tarihli kararında, vergilerin takibinde teminatın iade edilip edilmediğinin ve rejim ihlalinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirleyici olduğu vurgulanmıştır. Bu çalışmada, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri açıklanmakta; Danıştay 7. Dairesinin E.2020/3014, K.2022/737 sayılı kararı ile Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun E.2023/295, K.2024/999 sayılı kararı birlikte değerlendirilerek teminatın iadesinden sonra izlenmesi gereken hukuki yol incelenmektedir.


1. Giriş

Uluslararası ticarette faaliyet gösteren işletmeler, üretimlerinde kullanacakları ham madde, yardımcı madde ve diğer girdileri çoğu zaman yurt dışından temin etmektedir. Bu girdilerin ithalatı sırasında ortaya çıkan gümrük vergileri ise üretim maliyetlerini ve dolayısıyla ihraç edilen ürünlerin uluslararası piyasalardaki rekabet gücünü doğrudan etkilemektedir.

İthal edilen girdilerin Türkiye'de işlenerek yeniden ihraç edilmesi durumunda, bu vergilerin işletmeler üzerinde kalıcı bir mali yük oluşturmasını önlemek amacıyla dahilde işleme rejimi uygulanmaktadır. Bu rejim, belirli şartların yerine getirilmesi kaydıyla, serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın gümrük vergileri teminata bağlanarak ithal edilmesine imkân tanımaktadır.

Ancak dahilde işleme rejimi, ithal edilen girdilerin herhangi bir sınırlama olmaksızın kullanılabileceği bir vergi muafiyeti sistemi değildir. Rejimden yararlanan işletmenin, ithal ettiği girdileri izin belgesinde ve gümrük mevzuatında belirlenen koşullara uygun şekilde kullanması ve ihracat taahhüdünü yerine getirmesi gerekir.

Bu yükümlülüklerin ihlal edildiğinin sonradan tespit edilmesi hâlinde, ithalat sırasında teminata bağlanan vergilerin tahsili gündeme gelir. Ne var ki, ihracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek teminatın iade edilmesinden sonra ihlal tespit edilirse, idarenin nasıl bir işlem tesis etmesi gerektiği ayrı bir hukuki sorun oluşturmaktadır.

Özellikle vergilerin ithalat sırasında tahakkuk ettirilmiş olması, teminatın sonradan iade edilmesi ve rejim ihlalinin bu iadenin ardından tespit edilmesi, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin birbirinden ayrılarak değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Danıştay 7. Dairesinin E.2025/974, K.2026/59 sayılı kararı, bu konuda daha önce ortaya konulan içtihat yaklaşımını yeniden gündeme getirmiştir. Karar, dahilde işleme rejiminin ihlali hâlinde vergilerin takibinde teminatın hukuki durumunun ve rejim ihlalinin varlığının birlikte incelenmesi gerektiğini ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır.


2. Dahilde İşleme Rejiminin Hukuki Niteliği

2.1. Dahilde işleme rejimi nedir?

Dahilde işleme rejimi, serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın Türkiye'de işlenmesi veya başka bir eşyanın üretiminde kullanılması ve işlem görmüş ürünler hâlinde yeniden ihraç edilmesi esasına dayanmaktadır.

Örneğin, Türkiye'de tekstil üretimi yapan bir işletmenin yurt dışından kumaş veya iplik ithal ettiğini ve bu girdileri kullanarak hazır giyim ürünleri ürettikten sonra ürünlerini yeniden yurt dışına ihraç ettiğini düşünelim. İşletme, bu üretim faaliyeti kapsamında ithal ettiği girdiler için dahilde işleme rejiminden yararlanabilir. Böylece ihracata yönelik üretimde kullanılan ithal girdilerin gümrük vergileri, rejimin koşullarına uygun hareket edilmesi kaydıyla işletme üzerinde kalıcı bir maliyet oluşturmaz.

Bu sistemin temel amacı, ihracatçı işletmelerin üretim maliyetlerini azaltmak ve uluslararası rekabet gücünü artırmaktır.

Bununla birlikte, rejimden yararlanılması belirli yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlıdır. İthal edilen girdilerin izin verilen üretim faaliyetlerinde kullanılması ve taahhüt edilen ihracatın mevzuata uygun biçimde gerçekleştirilmesi gerekir.

2.2. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 108. maddesi ve şartlı muafiyet sistemi

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 108. maddesinin birinci fıkrasında, serbest dolaşımda olmayan eşyanın, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebileceği düzenlenmiştir. Eşyanın işlem görmüş ürünler hâlinde ihraç edilmesi durumunda ise teminat iade edilmektedir.

Kanunda bu sistem, şartlı muafiyet sistemi olarak adlandırılmıştır.

Şartlı muafiyet sisteminin özelliği, ithal edilen eşyanın vergilerinin başlangıçta tahsil edilmemesi, ancak rejim koşullarına uyulmaması ihtimaline karşılık teminat alınmasıdır. İhracat taahhüdünün usulüne uygun biçimde yerine getirilmesi hâlinde teminatın iadesi söz konusu olur.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, teminatın iadesinin rejim yükümlülüklerinin yerine getirildiğinin kabul edilmesine bağlı olmasıdır. Daha sonra yapılan inceleme sonucunda taahhüdün gerçekte yerine getirilmediği veya rejim koşullarının ihlal edildiği ortaya çıkarsa, bu tespitin vergisel sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.

Dolayısıyla teminatın iade edilmiş olması, geçmişte gerçekleşmiş olabilecek bir rejim ihlalinden kaynaklanan gümrük yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

2.3. Gümrük Kanunu'nun 81. maddesi ve teminatın işlevi

Gümrük Kanunu'nun 81. maddesinin ikinci fıkrasında, eşyanın şartlı muafiyet düzenlemesine tabi tutulmasının, söz konusu eşya için tahakkuk edebilecek her türlü gümrük vergilerine karşılık teminat verilmesi şartına bağlı olduğu belirtilmiştir.

Bu düzenleme, teminatın dahilde işleme rejimindeki işlevini ortaya koymaktadır. Teminat, rejim koşullarına uyulmaması hâlinde ortaya çıkabilecek gümrük vergilerinin karşılanmasını güvence altına almaktadır.

Bu nedenle teminatın hukuki niteliği ile vergi alacağının hukuki varlığı birbirinden ayrılmalıdır. Teminat, kamu alacağının tahsilini güvence altına alan bir araçtır. Teminatın iade edilmesi ise idarenin elindeki bu güvence aracının ortadan kalkması anlamına gelir. Ancak bu durum, rejim ihlalinin gerçekleştiği hâllerde vergi yükümlülüğünün de kendiliğinden ortadan kalktığı şeklinde yorumlanamaz.


3. Rejim İhlalinin Gümrük Yükümlülüğü Bakımından Sonuçları

3.1. Gümrük Kanunu'nun 184. maddesi

Dahilde işleme rejiminin ihlal edilmesi hâlinde gümrük yükümlülüğünün doğması, Gümrük Kanunu'nun 184. maddesinde düzenlenmiştir.

Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, ithalat vergilerine tabi eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejiminin uygulanmasından doğan yükümlülüklerden birinin yerine getirilmemesi; (b) bendinde ise eşyanın ilgili gümrük rejimine tabi tutulmasına veya nihai kullanımı nedeniyle indirimli ya da sıfır ithalat vergi oranı uygulanmasına ilişkin koşullardan birine uyulmaması ve bu durumun rejimin yanlış uygulanması sonucunu doğurduğunun tespit edilmesi hâlinde ithalat nedeniyle gümrük yükümlülüğünün doğacağı hükme bağlanmıştır.

Maddenin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili rejim koşuluna uyulmadığının sonradan tespit edilmesi durumunda gümrük yükümlülüğünün başlangıcı, eşyanın ilgili rejime tabi tutulduğu tarihtir.

Bu düzenlemenin önemli bir sonucu bulunmaktadır: Rejim ihlali sonradan tespit edilmiş olsa bile, gümrük yükümlülüğünün başlangıcı ihlalin tespit edildiği tarih değil, eşyanın ilgili rejime tabi tutulduğu tarihtir.

Bununla birlikte, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihin belirlenmesi ile bu yükümlülükten kaynaklanan vergilerin hangi işlemle belirlenip yükümlüye bildirileceği farklı hukuki meselelerdir. Vergi alacağının maddi hukuk bakımından doğması, idarenin bu alacağı hangi usulle takip ve tahsil edeceği sorusunu tek başına cevaplamaz.

İncelenen Danıştay kararlarının temelinde de bu ayrım bulunmaktadır.

3.2. Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi: Vergi alacağı ve idari para cezası

Dahilde işleme rejiminin ihlal edilmesi hâlinde gündeme gelebilecek bir diğer konu, Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanmasıdır.

Maddenin birinci fıkrasının (a) bendi, dahilde işleme rejimi ve maddede sayılan diğer rejimlere ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, belirli koşullar altında eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı tutarında para cezası uygulanmasını öngörmektedir.

Ancak gümrük vergisi alacağı ile idari para cezası aynı hukuki nitelikte değildir. Vergi alacağı, gümrük yükümlülüğünün doğmasına bağlı olarak ödenmesi gereken vergileri ifade ederken, idari para cezası kanunda tanımlanan ihlale bağlanan yaptırımdır.

Bu nedenle Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca verilen ceza kararının idarece kaldırılması veya iptal edilmesi, kendiliğinden gümrük vergisi alacağının da ortadan kalktığı anlamına gelmez. Vergi alacağının doğup doğmadığı, Gümrük Kanunu'nun 184. maddesi ve ilgili diğer hükümler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Aynı şekilde, ceza kararının kaldırılması, rejim ihlalinin hiç gerçekleşmediğini de tek başına göstermez. İdarenin ceza kararını hangi nedenle kaldırdığı ve vergi alacağının dayanağını oluşturan maddi olguların bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

Bu ayrım, incelemeye konu 2026 tarihli kararda ilk derece mahkemesinin gerekçesinin değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır.


4. Vergilerin Takibinde 6183 Sayılı Kanun'un Uygulanması

Dahilde işleme rejiminin ihlali hâlinde gümrük vergilerinin takip ve tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 37, 54, 55 ve 56. maddeleri önem taşımaktadır.

4.1. 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi: Vadenin belirlenmesi

6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi, özel kanunlarında ödeme zamanı belirlenmemiş kamu alacaklarının tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmesini öngörmektedir. Bu bir aylık sürenin son günü, kamu alacağının vadesi olarak kabul edilmektedir.

Dolayısıyla 37. madde, kamu alacağının doğumunu veya miktarını belirleyen bir hüküm değil, ödeme zamanı özel kanunlarında belirlenmemiş alacakların vadesini belirlemeye yönelik bir düzenlemedir.

Dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen eşya nedeniyle ortaya çıkan vergilerin takibinde de bu hükmün uygulanması gündeme gelebilmektedir.

4.2. 6183 sayılı Kanun'un 54 ve 55. maddeleri: Cebren tahsil ve ödeme emri

Kanun'un 54. maddesi, ödeme süresi içinde ödenmeyen kamu alacaklarının cebren tahsilini düzenlemektedir.

  1. madde ise kamu alacağını vadesinde ödemeyen borçluya ödeme emri tebliğ edilmesini öngörmektedir. Ödeme emri, vadesinde ödenmeyen kamu alacağının takip ve tahsili amacıyla başvurulan hukuki işlemdir.

Bu aşamada borçluya, kanunda belirtilen süre içerisinde borcunu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması bildirilir.

4.3. 6183 sayılı Kanun'un 56. maddesi: Teminatlı alacakların takibi

  1. madde, karşılığında teminat gösterilmiş bulunan kamu alacaklarının vadesinde ödenmemesi hâlinde uygulanacak özel takip usulünü düzenlemektedir.

Buna göre teminatlı kamu alacağının vadesinde ödenmemesi durumunda borçluya, borcun belirli süre içerisinde ödenmesi; aksi hâlde teminatın paraya çevrileceği veya diğer cebren tahsil yollarına başvurulacağı bildirilir.

Bu düzenleme, dahilde işleme rejimi kapsamında alınan teminatların henüz iade edilmediği durumlarda önem taşımaktadır.

Teminatın idarenin elinde bulunması hâlinde, vadesi belirlenen alacağın takibinde 56. madde uyarınca teminatın paraya çevrilmesi mümkündür. Buna karşılık teminatın daha önce iade edilmiş olması hâlinde, idarenin elinde paraya çevrilebilecek bir güvence bulunmamaktadır.

İşte bu noktada, teminatın iade edilip edilmediğine göre izlenecek hukuki yolun farklılaştırılması gerekmektedir.


5. Danıştay 7. Dairesinin E.2020/3014, K.2022/737 Sayılı Kararı

Dahilde işleme rejiminin ihlali hâlinde vergilerin takip ve tahsilinde teminatın iade edilip edilmemesine göre farklı bir usul izlenmesi gerektiği yönündeki yaklaşım, Danıştay 7. Dairesinin 22.02.2022 tarihli ve E.2020/3014, K.2022/737 sayılı kararında açık biçimde ortaya konulmuştur.

Söz konusu uyuşmazlıkta, dahilde işleme izin belgesi kapsamında ithal edilen eşyanın ihraç edilen mamuller bünyesinde kullanılmadığı tespit edilmiştir. İhracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek kapatılan taahhüt hesabı sonradan iptal edilmiş ve ithalat sırasında alınan teminatın daha önce iade edildiği anlaşılmıştır. Bunun üzerine idarece gümrük vergileri için ek tahakkuk işlemi tesis edilmiştir.

Vergi Mahkemesi, ithalat sırasında vergilerin tahakkuk ettirildiğini, ancak tahsil edilmeyerek teminata bağlandığını kabul etmiştir. Bu nedenle daha önce tahakkuk ettirilmiş vergiler için yeniden ek tahakkuk kararı alınmasına gerek bulunmadığı; idarenin 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca vade belirlemesi ve devamında 55 veya 56. madde hükümlerini uygulaması gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Danıştay 7. Dairesi ise uyuşmazlığı teminatın hukuki durumuna göre değerlendirmiştir.

Daireye göre, dahilde işleme rejimi koşullarının ihlal edildiği hâlde teminat henüz iade edilmemişse, ithalat sırasında tahakkuk ettirilerek teminata bağlanan vergilerin vadesinin belirlenmesi için öncelikle 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uygulanmalı, ardından teminatlı alacakların takip ve tahsilini düzenleyen 56. madde uyarınca işlem tesis edilmelidir.

Buna karşılık, ihracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek taahhüt hesabının kapatılması ve teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi durumunda, Gümrük Kanunu'nda bu vergilerin takibine ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığından vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi gerekir.

Daire, bu yöntemin önemini yükümlünün başvuru hakları bakımından da açıklamıştır. Vergilerin tahakkuk ettirilerek yükümlüye bildirilmesi sayesinde ilgililer, Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde düzenlenen idari itiraz yoluna başvurabilecek ve itirazlarının reddedilmesi hâlinde yargı yolunu kullanabilecektir.

Somut olayda teminatın iade edildiği tespit edildiğinden, idarece ek tahakkuk işlemi tesis edilmesi usul yönünden uygun bulunmuştur. Ancak ilk derece mahkemesince rejim ihlalinin gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmadığından, bu hususun incelenmesi için karar bozulmuştur.

Bu karar, dahilde işleme rejimi kapsamında vergilerin takip ve tahsilinde teminatın iade edilmesinin izlenecek hukuki usul bakımından belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır.


6. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun E.2023/295, K.2024/999 Sayılı Kararı

Danıştay 7. Dairesinin 2022 tarihli kararında ortaya koyduğu yaklaşım, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 13.11.2024 tarihli ve E.2023/295, K.2024/999 sayılı kararıyla da benimsenmiştir.

Bu uyuşmazlıkta da dahilde işleme izin belgesi kapsamında ithal edilen eşyanın ihraç edilen mamuller bünyesinde kullanılmadığı iddiası bulunmaktadır. İhracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek taahhüt hesabı kapatılmış ve teminat iade edilmiştir. Daha sonra rejim ihlali tespit edilerek gümrük vergileri için ek tahakkuk işlemi tesis edilmiştir.

Vergi Mahkemesi, ithalat sırasında vergilerin kesin olarak tahakkuk ettirildiğini ve teminatın yalnızca tahsilatı güvence altına aldığını belirterek yeniden tahakkuk işlemi yapılmasına gerek bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Mahkemeye göre, idarenin yapması gereken, 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca vade belirlemek ve devamında alacağın teminatlı olup olmamasına göre 55 veya 56. madde hükümlerini uygulamaktır.

Danıştay 7. Dairesi, E.2020/3014, K.2022/737 sayılı kararıyla bu değerlendirmeyi kabul etmemiş ve teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi hâlinde vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Vergi Mahkemesinin bu karara uymayarak verdiği ısrar kararı üzerine uyuşmazlık Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun önüne gelmiştir.

Kurul, 13.11.2024 tarihli kararında Danıştay 7. Dairesinin hukuksal nedenlerini ve gerekçesini benimseyerek ısrar kararını bozmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

VDDK kararının önemi, teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi hâlinde vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi gerektiği yönündeki yaklaşımın Kurul tarafından da benimsenmiş olmasıdır.

Böylece teminatın henüz idarenin elinde bulunduğu durum ile teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edildiği durum arasında izlenecek hukuki usul bakımından ayrım yapılması gerektiği yönündeki içtihat güç kazanmıştır.

Burada ayrıca belirtilmelidir ki VDDK kararında benimsenen husus, rejim ihlali iddiasının her durumda doğru olduğu veya idarece hesaplanan vergilerin kendiliğinden hukuka uygun bulunduğu değildir. Karar, teminatın iade edildiği durumda izlenmesi gereken tahakkuk ve bildirim usulüne ilişkindir. Rejim ihlalinin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği ve vergi tutarlarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı, somut olayın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir.


7. Danıştay 7. Dairesinin E.2025/974, K.2026/59 Sayılı Kararının Değerlendirilmesi

7.1. Uyuşmazlığın konusu ve yargılama süreci

Danıştay 7. Dairesinin 20.01.2026 tarihli ve E.2025/974, K.2026/59 sayılı kararında, davacı şirket adına 2022 yılında tescil edilen altı ayrı serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında dahilde işleme izin belgesiyle hammadde, yardımcı madde ve ambalaj malzemesi ithal edilmiştir.

İdare, ithal edilen girdilerin bir kısmının ihraç edilen mamuller bünyesinde kullanılmadığını tespit etmiş; bu nedenle gümrük vergileri, ilave gümrük vergileri ve katma değer vergileri ile gecikme zammının tahsili amacıyla 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca işlem tesis etmiştir.

İlk derece mahkemesi, davacı hakkında Gümrük Kanunu'nun 238. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen ceza kararının idarece iptal edildiğini dikkate almıştır. Mahkemeye göre, dayanak ceza kararının kaldırılması karşısında, bu karara istinaden tahakkuk ettirilen vergilerin gecikme zammıyla birlikte tahsiline yönelik işlemde de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Bölge İdare Mahkemesi de ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bularak istinaf başvurusunu reddetmiştir.

Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Danıştay 7. Dairesi, ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur.

7.2. Danıştay'ın hukuki değerlendirmesi

Danıştay 7. Dairesi, öncelikle dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın vergilerinin takibinde teminatın iade edilip edilmediğinin belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Daire, önceki kararlarında ortaya koyduğu hukuki yaklaşımı yineleyerek, teminatın henüz idarenin elinde bulunması ile ihracat taahhüdünün yerine getirildiği kabul edilerek iade edilmiş olması arasında ayrım yapılması gerektiğini belirtmiştir.

Bu kapsamda, teminatın iade edilmediği durumda 6183 sayılı Kanun'un 37. ve 56. maddeleri uyarınca işlem tesis edilmesi; teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi hâlinde ise vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi gerektiği yönündeki yaklaşım esas alınmıştır.

Somut olayda ise ilk derece mahkemesinin iki önemli hususu araştırmadığı görülmüştür.

İlk olarak, dahilde işleme rejiminin gerçekten ihlal edilip edilmediği incelenmemiştir. İthal edilen girdilerin bir kısmının ihraç edilen mamuller bünyesinde kullanılmadığı yönündeki idari tespitin doğruluğu ve bu durumun rejim koşullarına aykırılık oluşturup oluşturmadığı ortaya konulmamıştır.

İkinci olarak, davacı tarafından verilen teminatların tamamının veya bir kısmının iade edilip edilmediği dosya kapsamında belirlenmemiştir.

Daire, bu hususların araştırılmasının ardından dava konusu işlemin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmış ve ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.

Kararın bu yönüyle önemi, önceki içtihatlarda ortaya konulan teminat ayrımının somut uyuşmazlıkta da uygulanması gerektiğini göstermesidir. Ayrıca idari para cezasının kaldırılmış olmasının, gümrük vergisi alacağının hukuki dayanağını kendiliğinden ortadan kaldırmayacağına işaret etmektedir.

7.3. Kararın hukuki önemi ve değerlendirme

İncelenen kararda öncelikle üzerinde durulması gereken husus, gümrük vergisi alacağı ile idari para cezasının birbirinden bağımsız hukuki değerlendirmelere tabi olduğudur.

Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca verilen ceza kararının kaldırılması, vergi alacağının da ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. Vergi alacağının doğup doğmadığı, Gümrük Kanunu'nun 184. maddesi kapsamında rejim ihlalinin gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenerek değerlendirilmelidir.

Bu nedenle ilk derece mahkemesinin yalnızca ceza kararının kaldırılmış olmasına dayanarak vergilerin tahsiline yönelik işlemi iptal etmesi yeterli bir inceleme değildir. Vergi alacağının dayanağı olan maddi olayın ve rejim ihlalinin ayrıca araştırılması gerekir.

Kararın ikinci önemli yönü, teminatın iade edilip edilmediğinin vergilerin takip ve tahsilinde izlenecek hukuki usul bakımından belirleyici olmasıdır.

Teminat henüz iade edilmemişse, idarenin elinde kamu alacağını güvence altına alan bir teminat bulunmaktadır. Bu durumda 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca vade belirlenmesi ve devamında 56. madde kapsamında teminatlı alacağın takibi mümkündür.

Buna karşılık, teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi hâlinde, idarenin elinde paraya çevrilebilecek bir teminat bulunmamaktadır. Bu durumda vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi, yükümlünün 242. madde kapsamında idari itiraz yolunu kullanabilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Nitekim Danıştay kararıyla benimsenen yaklaşım da bu yöndedir. Kanaatimizce bu yaklaşım, hem gümrük mevzuatının kendi içindeki sistematiği hem de yükümlünün hukuki korunması bakımından isabetlidir. Teminatın iade edilmesi, kamu alacağının maddi hukuk bakımından doğup doğmadığını tek başına belirlememekle birlikte, idarenin alacağı yükümlüye hangi işlemle yönelteceği konusunda farklı bir hukuki usulün uygulanmasını gerektirmektedir.

Bununla birlikte, teminatın iade edilip edilmediğinin belirlenmesi tek başına uyuşmazlığın çözümü için yeterli değildir. Öncelikle rejim ihlalinin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği ortaya konulmalıdır. İdare, ithal edilen girdilerin hangi kısmının ihraç edilen mamullerde kullanılmadığını, bu durumun izin belgesindeki taahhütlere ve ilgili mevzuata nasıl aykırılık oluşturduğunu somut biçimde göstermelidir.

Ayrıca tahakkuk ettirilen vergilerin türü ve miktarı, her bir ithalat beyannamesi ve ilgili eşya bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Vergi alacağının dayanağı ve hesaplama yöntemi yargısal denetime elverişli olmalıdır.

Dolayısıyla Danıştay'ın bozma kararı, idarenin ileri sürdüğü vergi alacağının kesin olarak hukuka uygun bulunduğu anlamına gelmemektedir. Karar, ilk derece mahkemesinin rejim ihlalini ve teminatın durumunu araştırmadan hüküm kuramayacağını ortaya koymaktadır.


8. Sonuç

Dahilde işleme rejimi, ihracat yapan işletmelerin üretim maliyetlerini azaltmayı ve uluslararası rekabet gücünü artırmayı amaçlayan önemli bir gümrük rejimidir. Ancak bu rejimden yararlanılması, ithal edilen girdilerin izin verilen amaçlar doğrultusunda kullanılmasını ve ihracat taahhüdünün mevzuata uygun biçimde yerine getirilmesini gerektirir.

Rejim koşullarının ihlal edildiğinin tespit edilmesi hâlinde, ithalat sırasında teminata bağlanan vergilerin takip ve tahsili gündeme gelmektedir. Bu aşamada teminatın henüz idarenin elinde bulunup bulunmadığı, izlenecek hukuki usulün belirlenmesinde önem taşımaktadır.

Danıştay'ın benimsediği yaklaşım uyarınca, teminat henüz iade edilmemişse 6183 sayılı Kanun'un 37. ve 56. maddeleri kapsamında işlem yapılması; teminatın iade edilmesinden sonra rejim ihlalinin tespit edilmesi hâlinde ise vergilerin Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yükümlüsüne bildirilmesi gerekmektedir.

Danıştay 7. Dairesinin E.2025/974, K.2026/59 sayılı kararı da bu yaklaşımı yeniden ortaya koymuştur. Daire, rejim ihlalinin gerçekleşip gerçekleşmediği ve teminatın iade edilip edilmediği belirlenmeden dava konusu işlemin hukuka uygunluğu hakkında karar verilemeyeceğini kabul etmiştir.

Sonuç olarak, dahilde işleme rejiminde teminatın iadesinden sonra ortaya çıkan ihlal iddialarında, yalnızca vergi alacağının doğup doğmadığı değil, bu alacağın hangi hukuki işlemle belirlenip yükümlüye bildirileceği de önem taşımaktadır. Teminatın hukuki durumu esas alınarak tahakkuk ve tahsil aşamalarının birbirinden ayrılması; rejim ihlalinin, vergi alacağının dayanağının ve hesaplanan tutarın somut biçimde ortaya konulması, hem gümrük idaresinin işlemlerinin hukuka uygunluğu hem de yükümlülerin etkili başvuru ve yargısal denetim imkânlarından yararlanabilmesi bakımından gereklidir.

 
 

©2022 by Just Hukuk

bottom of page